سعید بزرگر کارشناس گردشگری خارجی اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی در یادداشتی نوشت: جهان صنعت گردشگری هر ساله در ۲۷ سپتامبر فرصتی می‌یابد تا از منظری نو به مقوله «سفر»، «فرهنگ» و «توسعه» نگاه کند. نام‌گذاری شعار سال ۲۰۲۶ با عنوان «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری» نشان از ورود به دورانی دارد که در آن فناوری دیگر صرفاً ابزاری برای رزرو بلیت یا رزرو هتل نیست، بلکه ساختار بنیادین تصمیم‌گیری، تجربه زیسته مسافر و مدیریت مقاصد را متحول می‌کند.

هوش مصنوعی مولد و تحلیل کلان‌داده‌ها بستری را فراهم آورده‌اند که در آن سفر از یک محصول انبوه به تجربه‌ای کاملاً شخصی‌سازی‌شده و منحصربه‌فرد بدل شود. الگوریتم‌ها توانایی درک علایق ظریف مسافران را یافته‌اند و برنامه‌های سفری متناسب با سرعت زندگی، سلایق فرهنگی و ترجیحات فردی تولید می‌کنند.

یکی از چالش‌های مکرر گردشگری مدرن، فرسایش زیست‌محیطی و فشار بر جامعه میزبان در مقاصد محبوب است. ابزارهای هوش مصنوعی با پیش‌بینی الگوهای تراکم، هدایت جریان مسافران به جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده و بهینه‌سازی زیرساخت‌های حمل‌ونقل و انرژی، می‌توانند توسعه پایدار مقاصد را به‌گونه‌ای ملموس تضمین نمایند.

مهم‌ترین بیم و امید در این مسیر، شکاف دیجیتال است، آیا کسب‌وکارهای خرد بومی و جوامع محلی نیز سهمی از این انقلاب فناوری خواهند داشت یا منافع در انحصار پلتفرم‌های کلان‌داده جهانی باقی می‌ماند؟ موفقیت در بازطراحی گردشگری به این بستگی دارد که هوش مصنوعی بتواند راوی قصه‌های اصیل محلی باشد و امکان دسترسی عادلانه به بازار جهانی را برای کسب‌وکارهای سنتی و بوم‌گردی‌ها فراهم کند.

صنعت گردشگری ایران بر سر دوراهی هوش مصنوعی؛ فرصت‌ها و چالش‌های هتل‌داری و استارتاپ‌ها

شعار سال ۲۰۲۶ سازمان گردشگری ملل متحد، «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری»، برای ایران تنها یک بیانیه نمادین بین‌المللی نیست؛ بلکه آینه تمام‌نمایی از شکاف‌ها و هم‌زمان فرصت‌های کم‌نظیر در صنعتی است که سال‌ها از ساختارهای سنتی رنج برده است، ورود هوش مصنوعی به اکوسیستم گردشگری ایران، دو رکن حیاتی یعنی صنعت هتل‌داری و استارتاپ‌های حوزه سفر (Travel Tech) را در موقعیت دگرگونی بنیادین قرار داده است.

۱. اکوسیستم گردشگری ایران: چالش‌های زمینه‌ای در مواجهه با موج هوش مصنوعی

ورود به عصر گردشگری مبتنی بر هوش مصنوعی در ایران با پارادوکس‌های متعددی همراه است:

انزوای پرداخت بین‌المللی و بازاریابی جهانی: در حالی که هوش مصنوعی در جهان برای جذب و شخصی‌سازی تجربه گردشگران خارجی بر مبنای کلان‌داده‌های جهانی عمل می‌کند، تحریم‌ها، عدم اتصال به درگاه‌های مالی بین‌المللی و محدودیت‌های اینترنتی دسترسی گردشگر ورودی (Inbound) به بسترهای دیجیتال ایران را دشوار کرده است.

مسئله توزیع نامتوازن سفر: بخش بزرگی از جریان سفر داخلی در مقاطع خاصی از سال (مانند نوروز) به چند محور محدود (گیلان، مازندران، اصفهان، فارس و مشهد) سرازیر می‌شود. الگوریتم‌های هوش مصنوعی با پیش‌بینی الگوهای تقاضا و معرفی هوشمند مقاصد جایگزین، بزرگ‌ترین پتانسیل را برای توزیع عادلانه ثروت گردشگری و کنترل استهلاک آثار ملی در اختیار دارند.

۲. صنعت هتل‌داری ایران: از مدیریت سنتی تا اقامتگاه‌های هوشمند

هتل‌داری ایران، که هزینه‌های استهلاک بالا، نرخ شناور تورم و مصرف انرژی دغدغه روزمره آن است، می‌تواند از هوش مصنوعی در سه حوزه مشخص بهره‌برداری کند:

قیمت‌گذاری پویا و تطبیقی (Dynamic Pricing): یکی از نقاط ضعف هتل‌داری سنتی، اتکا به تعرفه‌های فصلی صلب است. الگوریتم‌های قیمت‌گذاری مبتنی بر یادگیری ماشین با تحلیل لحظه‌ای نرخ پروازها، وضعیت آب‌وهوا، رویدادهای شهری و میزان سرچ مسافران، ضریب اشغال هتل را افزایش داده و درآمدهای راکد را فعال می‌کنند.

بهینه‌سازی مصرف انرژی و هزینه‌های عملیاتی: هتل‌های ایرانی با هزینه‌های سنگین آب و برق و حامل‌های انرژی روبرو هستند. سیستم‌های مدیریت ساختمان مبتنی بر هوش مصنوعی (BMS) با پایش خودکار تردد در اتاق‌ها و پیش‌بینی مصرف، بدون افت رفاه مهمان، هزینه‌های سربار را کاهش می‌دهند.

خدمات و پشتیبانی چندزبانه: هتل‌داری سنتی همواره با کمبود نیروی مسلط به زبان‌های مختلف (به‌ویژه چینی، روسی یا عربی برای بازارهای هدف منطقه‌ای) مواجه است. چت‌بات‌ها و دستیارهای صوتی متصل به مدل‌های زبانی بزرگ، پاسخگویی شبانه‌روزی و بدون اصطکاک را ممکن می‌سازند.

انتهای پیام/